| < Październik 2017 > |
Pn Wt Śr Cz Pt So N
            1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31          
statystyka Artykuły Najlepsze Blogi

język

niedziela, 13 stycznia 2013

Jeśli chcecie nauczyć się przydatnego słowa sardyńskiego, to polecam AJÓ.

Ajó to jedyne słowo wspólne wszystkim dialektom sardyńskim (oprócz maddalenino mówionego na archipelagu La Maddalena leżącego pomiędzy północną Sardynią i południową Korsyką). Nierzadko ajó używane jest również w jęz. włoskim. Nie jest pewna etymologia tego słowa, choc najprawdopodobniej wywodzi się z łaciny. Znaczy tyle, co "idziemy", ale rozumiane jako zachęta do wyruszenia w drogę czy do zrobienia czegoś. Używa jej go się także, by wyrazić konsternację wobec mało prawdopodobnych stwierdzeń, coś na kształt "akurat", "no coś ty!" albo "widzisz tu czołg?" (pokazując na oko).

Pamiętacie niedawny wpis o hymnie Brygady Sassari? Kończy się tak:

Sa fide nostra

no la pagat dinari

ajó, Dimonios

avanti, forza paris!

czyli: nasza wierność nie wymaga odpłaty, naprzód Diabły, dalej, jak jeden mąż!

Ajó wymawia się akcentując ó. [aju]

Gdy będziecie w sardyńskim barze i nie będziecie mogli się doczekać waszego cappucino możecie z uśmiechem krzyknąć w stronę kelnera: "Ajó!"



Tagi: język
00:24, polonia-sardynia , język
Link Dodaj komentarz »
sobota, 17 listopada 2012

Język sardyński - limba sarda, sardu - należy do języków indoeuropejskich, do grupy romańskiej (podgrupa południoworomańska). Jest wypadkową wpływu języków mówionych przez "obcych", którzy przez wieki najeżdżali Sardynię: Fenicjan, Greków, Arabów, Katalończyków, Hiszpanów i, oczywiście, Rzymian.

Sardu obejmuje kilka dialektów (wariantów) zebranych w dwie główne grupy odpowiadające terytorium wyspy: północno-środkową oraz południowo-środkową. Do drugiej należą logudorese (logudorski), zawierający również warianty nuorese (nuorski) i barbaricino (barbarzyński), oraz campidanese (kampidański). poza powyższymi istnieją inne dialekty, które trudno jest jednoznacznie zakwalifikować do jednej lub drugiej grupy: arborense (arborski), barbaricino meridionale (barbarzyński południowy), ogliastrino (oliastreński). Należy też wyróżnić ograniczone dialekty*, którymi mówi się w północnej Sardynii: gallurese (gallurski) i sassarese (sassarski), a które ze względu na składnię, gramatykę i leksykę mogą być zaliczone do typu korsykańsko-toksańskiego.** Poza tym w Alghero mówi się odmianą katalońskiego, w Arborea jeszcze można usłyszeć wenecki, który przywieźli ze sobą imigranci w latach trzydziestych zeszłego wieku, na wyspie San Pietro i części Sant'Antioco około 15% ludności mówi archaiczną odmianą liguryjskiego - tabarchino - dalekie echo osiedlenia się na wyspie San Pietro i w Calasetta 126-ciu rodzin z Tabarka (1738, 1770).

Dla porównania dziecko w różnych wariantach sardyńskiego:

włoski - il bambino

logudorese - su pitzinnu/piseddu

campidanese - su pippiu/piccioccu

gallurese - lu steddu

sassarese - lu pizzinnu/piccinnu

algherese - lo minyó

tabarchino - u figgeu

uwaga: być może jakiś uważny czytelnik zauważy, że już pisałam wcześniej o języku sardyńskim... ja nie zauważyłam! ;)

*Można się nawet pokusić o śmiałe stwierdzenie, że każda wieś na Sardynii posiada swój dialekt; na skutek pasterskiego trybu życia, zamknięcia na świat zewnętrzny i bardzo ograniczone kontakty z sąsiadami, każda miejscowość wykształciła na przestrzeni wieków właściwe tylko sobie idiomy. Niejednokrotnie na Sardynii można być świadkiem "pojedynków" na porównania: "Wy w Bonorvie jak na to mówicie, bo my w Cheremule tak." (Obie miejscowości są odległe o kilka kilometrów)

**Kto mówi po gallursku może bez problemów porozumieć się z Korsykańczykami; zresztą, jeśli ma odrobinę szczęścia, być może odnajdzie wśród rozmówców swoich praprzodków - Gallura (północno-wschodnia część Sardynii) została zaludniona dopiero w XVI wieku przez Korsykańczyków właśnie.

Tagi: język
23:33, polonia-sardynia , język
Link Dodaj komentarz »
wtorek, 24 kwietnia 2012

Język sardyński należy do podrodziny języków romańskich będących częścią rodziny języków indoeuropejskich. Przez wielu naukowców jest postrzegany jako najbardziej konserwatywny spośród języków wywodzących się z łaciny. Językoznawca włoskiego pochodzenia Mario Andrew Pei ocenia jego rozwój (odejście od oryginału) na 8% (w porównaniu z 44% jeśli chodzi o j. francuski). Przyczyną tego jest wysoki stopień izolacji językowej czyli kontaktów autochtonów z innymi narodami. Nie mniej jednak w języku sardyńskim zachowało się się wiele elementów przed romańskich - fenickich, greckich czy arabskich. Potem do tej mieszanki doszły również elementy języków hiszpańskiego i katalońskiego (ten ostatni ograniczony do Alghero).

podział językowy sardynii

Sardyński dzieli się na dwie grupy: środkowo-północną o nazwie logudorese, w skład której wchodzą również odmiany nuorese i barbaricino oraz środkowo-południową o nazwie campidanese. Różnice ograniczają się głównie do wymowy i leksyki. Choć Cagliaritańczyk z mieszkańcem Logudoro się nie zrozumieją, to wewnątrz obu grup mówiący różnymi dialektami mogą się bez trudu porozumieć. Oprócz tych wymienionych istnieją liczne dialekty, np. arborense (obejmujący Oristano, Cabras, Milis, Fordongianus, Solarussa, Ruinas aż do Arbus), barbaricino meridionale (Laconi, Seulo, Mandrolisai, Belvi) i ogliastrino (Lanusei, Tortolì, Urzulei, Baunei, Talana, Ilbono, Bari Sardo, Seui, Jerzu, Arzana, Tertenia, Villagrande Strisaili, Gairo, Girasole, Ulassai). Oprócz tego należy podkreślić obecność dwóch dialektów, które, choć geograficznie należą do sardyńskich, to z punktu widzenia leksyki, gramatyki i składni mają korzenie korsykańsko-toskańskie. Są to gallurese (północny-wschód) i sassarese (Sassari).

Sardyńczycy w większości są dwujęzyczni. Około miliona osób mówi po sardyńsku (przeważnie w kontekście rodzinnym), prawie 1 500tys. go rozumie. Ciągle nierzadkie są sytuacje (głównie na wsiach w rejonie centralnym), w których dzieci uczą się włoskiego dopiero w szkole.

Pierwszym dokumentem, w którym pojawiają się elementy sardyńskiego jest akt darowizny z 1063 roku. ("Archiwum Cassinense Perg. Caps. XI, n. 11 " e "TOLA P., Codice Diplomatico della Sardegna, I, Sassari, 1984, p. 153") Najstarszym dokumentem zachowanym  w całości napisanym w języku sardyńskim (archaiczny campidanese) jest Carta Volgare (1070/1080).

Język sardyński został językiem oficjalnym dopiero od koniec XX wieku - Legge Regionale n. 26 del 15 ottobre 1997 i jako taki podlega ochronie prawnej oraz trosce o jego rozwój.  

Dla wyobrażenia różnic między włoskim i sardyńskim przykład: Zakaz palenia. Po włosku: Non si puo fumare. Po sardyńsku: Non si podet pippare.

zdjęcie: wikipedia

12:57, polonia-sardynia , język
Link Dodaj komentarz »